Andjelika u prirodnoj medicini
Andjelika u prirodnoj medicini
Andjelika je moccni prirodni lek: antiseptik, spazmolitik, protivupalna i diureticna biljka koja pomaze protiv virusa, grceva i cisti organizam.
Lekovita biljka Andjelika ili u narodu poznatija kao Andjeoski koren ( lat. Angelica archangelica L.)
Andjelika – zasto je poznata kao andjeoski koren?
Andjelika (lat. Angelica archangelica) vekovima vazi za jednu od najcenjenijih lekovitih biljaka u Evropi i Rusiji. Njeno ime, „andjeoski koren“, potice iz narodnih legendi prema kojima je biljku uveo Arhangel Gavrilo kako bi pomogla ljudima u nevolji i zastitila ih od bolesti. Verovalo se da koren andjelike poseduje gotovo carobne moci – stiti od zlih sila, jaca imunitet i donosi energiju organizmu.
Dimnjaca lekovita svojstva 26
Dimnjaca lekovita svojstva Dimnjaca lekovita svojstva (Fumaria officinalis), poznata i kao dimica ili rosnica, lekovita...
Divlji kesten kao lek 26
Divlji kesten kao lek Divlji kesten (Aesculus hippocastanum) je poznat kao prirodni lek za probleme...
Divizma u fitomedicini 25
Divizma u fitomedicini Divizma (Verbascum) je dvogodisnja lekovita biljka poznata po protivupalnom i umirujucem dejstvu,...
Ovaj misticni status biljke dodatno je potkrepljen njenim stvarnim lekovitim svojstvima: koren, plodovi i listovi sadrze etarska ulja, flavonoide i organska jedinjenja koja deluju antisepticki, protivupalno i spazmoliticki. Upravo zbog ovih svojstava andjelika je kroz vekove zauzela posebno mesto u narodnoj i tradicionalnoj medicini, ali i u kulinarstvu, gde se koristi za pripremu likera, kandiranih poslastica i aromaticnih napitaka.
Opis Andjeklika :
Andjelika visegodisnja zeljasta biljka sa debelim razgranatim rizomom .Stablo visoko do 1,5 m . golo , suplje i izbrazdano.
Listovi perasto deljeni , liske na dugackim supljim drskama . Cvetovi sakupljeni u stitaste cvasti sa 20 – 30 zrakova .
Cvetovi beli ili ruzicasti .Plodovi elipsoidni , sa rebrima , aromaticni .
Andjelika – Staniste :
Vlazna mesta – livade , listopadne sume , obale reka i potoka . najcesce u brdskom i planinskom regionu .
Andjelika -Vreme cvetanja :
od juna do oktobra.
Lekovita biljka andjelika – deo biljke koji se koristi :
Zreo plod ( angelicae fructus ) , koren ( angelicae pancicii radix ) . Koren se vadi rano u prolece ili kasno u jesen , ocisti se od nazemnih delova , uzduz rasece i susi na promaji .
Andjelika – Primena :
Koristi se kog gastritisa , eneteritisa i kolitisa , za otklanjanje zgaravice , podrigivanja , omeksavanje sluzi u disajnim organima , olaksava iskasljavanje , protiv nadimanja i za pospesivanje rada zeludacnog sistema , protiv uboja i otoka spoljasnjem delu tela .
Angdjeliki najvise odgovara , bogato ,humusno , umereno vlazno zemljiste . Neophodno je navodnjavanje .priprema zemljista se sastoji u jesenjem dubokom oranju i zaoravanju stajskog djubriva , komposta ili mineralnih djubriva . Razmozava se direktnom setvom u novembru ili rasadom .
Setva rasada se obavlja krajem jula i pocetkom avgusta , a sadi se na stalno mesto u prolece naredne godine .
Nega se sastoji u medjurednom kutivisanju i okopavanju . Zasad se redovno zaliva jer ima velike potrebe za vodom. Korov se suzbija herbicidima .
Insekti i bolesti ne pricinjavaju velike stete , pa zastita nije potrebna . Koren se vadi vibracionom vadilicom za secernu repu , oktobra i novembra , opere se mlazom vode , ocisti , secka na kocke i susi na 35 C.
Prosecan prinos zavisi od kvaliteta rasada , a krece se od 7 000 do 9 000 kg /hapri jesenjoj i 5 000 do 6 000 kg/ha pri prolecnoj zetvi .
Od 4 kg svezeg dobija se 1 kg suvog korena . Lokovitost Andjelike
Najcesce se koristi u lecenju organa za varenje, protiv nadimanja i gasova u stomaku, kao i za lecenje zeluca. Kazu da ublazava napetost i moze da pomogne u umanjenju stresa. Neki koriste koren i kako bi otvorili apetit, a pomaze i kod kaslja, vrtoglavice, glavobolje i menstrualnih bolova.
Andzelika moze da bude dobra i u lecenju koznih bolesti, posebno psorijaze, a esencijalno ulje ove biljke dobro je za negu koze. Andjelika je jestiva biljka koju francuski poslasticari koriste za pravljenje kandiranih poslastica i dekoracija za kolace.
Preparati andjelike ne uzimaju se za vreme trudnoce i dojenja, ne preporucuju dijabeticarima, kao ni za osobama koje u terapiji koriste antikoagulanse (protiv zgrusavanja krvi).
Caj od andjelike
Uzmite kasiku suvog korena, i stavite je u 2dcl vode. Kuvajte je desetak minuta. Ovaj topli napitak mozete da konzumirate dva puta dnevno, bilo da je pre ili posle jela.
Caj od andjelike priprema se od suvog korena biljke i predstavlja jedan od najpoznatijih prirodnih preparata u narodnoj medicini. Aktivne supstance u korenu – etarska ulja, flavonoidi i organska jedinjenja – deluju antisepticki, protivupalno i spazmoliticki, sto ga cini korisnim za olaksavanje varenja, ublazavanje grceva i nadimanja, ali i za stimulaciju apetita.
Priprema je jednostavna: uzmite jednu kasiku suvog korena, stavite je u oko 2 dcl vode i kuvajte desetak minuta. Caj od Andjelike mozete piti dva puta dnevno, pre ili posle obroka, u zavisnosti od potreba organizma. Njegov blag, aromatican ukus cini ga prijatnim za svakodnevnu upotrebu.
Redovno konzumiranje caja od andjelike moze pomoci i kod problema sa disajnim organima – omeksava sluz i olaksava iskasljavanje. Pored toga, mnogi ga koriste kao prirodni tonik za smanjenje napetosti i stresa, jer deluje umirujuce na nervni sistem.
Andjelika –Ulje za negu koze
Potrebno vam je 5 kapi esencijalnog ulja andjelike, 100 ml bademovog ulja, 50 ml ulja jojobe i 5 kapi esencijalnog ulja petigrina. Svi sastojci se pomesaju u cistu flasicu i promuckaju. Ulje se maze nakon tusiranja ili umivanja, na kozu koja je jos vlazna. Nije preporucljivo da se upotrebljava u letnjim danima kada se zene suncaju i posecuju solarijume, jer se ne treba izlagati suncu u toku tretmana.
Ulje od andjelike ne samo da hidrira i hrani kozu, vec i deluje blago antisepticki, pomazuci u smanjenju upala i crvenila, sto ga cini pogodnim i za osobe sa osetljivom kozom. Redovna upotreba moze poboljsati elasticnost koze, ublaziti sitne bore i dati prirodan sjaj. Kombinacija sa bademovim i jojobinim uljem dodatno jaca zastitnu barijeru koze, dok etarsko ulje petigrina doprinosi osvezavajucem mirisu i tonizirajucem dejstvu.
Za najbolje rezultate, ulje se moze koristiti i kao deo opustajucih rituala masaze, posebno uvece, jer doprinosi umirenju tela i oslobadja od napetosti. Vazno je napomenuti da se uvek pre prve upotrebe preporucuje test na manjem delu koze kako bi se izbegla eventualna alergijska reakcija, narocito kod osoba sa vrlo osetljivom ili problematicnom kozom.
Andjelika -Upotreba u narodnoj i savremenoj medicini
Andjelika -Upotreba u narodnoj medicini
Andjelika je u narodnoj medicini vekovima bila poznata kao „andjeoski koren“ zbog svoje moci da stiti i jaca organizam. Koristila se za lecenje prehlada, kaslja i bronhitisa, jer su se smatrala da etarska ulja biljke olaksavaju disanje i ublazavaju zapaljenske procese u plucima.
Caj od andjelike cesto je preporucivan kod grceva u stomaku, nadimanja i probavnih smetnji, dok je tinktura od korena sluzila kao prirodni tonik za jačanje celog organizma. U nekim krajevima, verovalo se i da andjelika stiti od „zlih duhova“ i epidemija, pa je bila sastavni deo narodnih rituala.
Andjelika – Upotreba u savremenoj medicini
Danas, savremena fitoterapija potvrdjuje mnoga tradicionalna znanja o andjelici. Istrzživanja su pokazala da ekstrakti korena sadrze furokumarine, etarska ulja i gorke supstance koje imaju antisepticko, spazmoliticko, diuretičko i protivupalno dejstvo. Upravo zbog toga andjelika se primenjuje kao pomoc kod poremecaja varenja, sindroma nervoznih creva, problema sa zucnom kesom i kod blage nesanice. U obliku cajeva, kapsula ili tinktura, ona se sve vise koristi kao prirodna alternativa u tretmanu stanja gde konvencionalna medicina daje ogranicene rezultate.
Andjelika – Spoj tradicije i nauke
Ono sto je posebno zanimljivo jeste da savremena farmakologija sve vise istrazuje spojeve iz andjelike sa ciljem izrade standardizovanih preparata.
Tako se u modernoj medicini andjelika koristi i u obliku etarskog ulja za aromaterapiju i relaksaciju, dok u dermatologiji ulazi u sastav preparata za negu problematicne koze. Na ovaj nacin, biljka je sacuvala svoju vaznu ulogu i u 21. veku – most izmeu bogate narodne tradicije i savremenih medicinskih pristupa.
Zanimljivosti i kulturni aspekt
Andjelika je u narodu poznata i kao „andjeoski koren“ jer se verovalo da ju je ljudima podario andjeo kako bi ih zastitio od kuge i drugih teskih bolesti. U srednjem veku smatrana je svetom biljkom, a njeni korenovi i listovi cesto su noseni kao amajlija protiv zlih sila i bolesti.
U tradicionalnoj kuhinji severne Evrope, posebno u Skandinaviji i na Islandu, andjelika je imala znacajno mesto. Mladi izdanci koristili su se kao povrce, dok su listovi dodavani supama i varivima. U Francuskoj i danas postoji obicaj da se stabljike andjelike kandiraju i koriste kao slatkis ili dekoracija kolaca.
Osim u ishrani, andjelika ima vazno mesto i u industriji likera i parfema. Njena aromaticna svojstva doprinela su popularnosti poznatih pica poput benediktinca i sartruza, dok je ulje andjelike cesto sastojak parfemskih kompozicija. Time ova biljka povezuje svet narodne medicine, kulinarstva i umetnosti mirisa, ostavljajuci trag u razlicitim kulturama sirom sveta.
Andjelika lekovita svojstva i dejstvo
Andjelika kao prirodni antiseptik i spazmolitik – zahvaljujuci etarskim uljima, gorkim materijama i flavonoidima, andjelika pokazuje snazno antisepticko dejstvo. Deluje protiv bakterija i virusa, a istovremeno ublazava grceve u misicima i organima za varenje, pa se koristi kod stomačnih tegoba, nadimanja i bolnih grceva. Upravo zbog ovih osobina, u narodnoj medicini caj i tinktura od andjelike vaze za pouzdano sredstvo protiv probavnih smetnji.
Protivupalno i diureticko dejstvo – aktivne supstance u korenu i listu andjelike pomazu u smanjenju upala, narocito u disajnim putevima i zglobovima. Njeno diureticko delovanje doprinosi ciscenju organizma od toksina i viska tecnosti, pa se preporucuje kod problema sa bubrezima i besikom. U kombinaciji sa drugim lekovitim biljkama, andjelika se koristi i u terapiji reumatskih oboljenja i hronicnih infekcija urinarnog trakta.
Podrska imunitetu i oporavku organizma – andjelika se u narodnoj i savremenoj medicini koristi i kao tonik za jacanje imuniteta. Poboljsava cirkulaciju, stimulise apetit i ubrzava oporavak posle bolesti, pa se preporucuje iscrpljenim i oslabljenim osobama. Njeno dejstvo povezuje se i sa smanjenjem nervne napetosti, poboljsanjem sna i jacanjem celokupne vitalnosti organizma.
Andjelika lekovita biljka sa sirokom primenom – zbog svojih brojnih svojstava, ova biljka je poznata i kao „andjeoski koren“ i vekovima zauzima vazno mesto u narodnoj medicini sirom Evrope i Azije. Danas se sve cesce koristi i u fitoterapiji, aromaterapiji i farmaceutskoj industriji, a naucna istrazivanja potvrdjuju njena tradicionalno poznata dejstva.
Andjelika -Naucna istrazivanja
Andjelika –Fitokemijska istrazivanja pokazala su da koren andjelike sadrzi bogat spektar bioaktivnih jedinjenja – furanokumarine, etarska ulja, flavonoide i gorke materije. Studije su potvrdile da upravo ovi sastojci doprinose njenom spazmolitickom i antiseptickom dejstvu, zbog cega se koristi u terapiji stomacnih i respiratornih problema. Analize su pokazale da ulje andjelike poseduje znacajno antimikrobno dejstvo protiv razlicitih bakterijskih sojeva.
Andjelika – Farmakoloska ispitivanja ukazala su na to da ekstrakti andjelike imaju protivupalno i analgetsko dejstvo, te da mogu doprineti ublazavanju reumatskih tegoba i upala u zglobovima. Neka istraživanja su potvrdila i njen pozitivan uticaj na cirkulaciju i rad kardiovaskularnog sistema, jer odredjeni sastojci mogu doprineti sirenju krvnih sudova i boljoj oksigenaciji tkiva.
Andjelika – Savremena istrazivanja u oblasti fitoterapije sve vise povezuju upotrebu andjelike sa jacanjem imuniteta i zastitom organizma od oksidativnog stresa. Pokazano je da antioksidativna dejstva flavonoida iz ove biljke pomazu u zastiti celija od ostecenja, sto je posebno znacajno za prevenciju hronicnih bolesti. Takodje, ispituje se i njen potencijal u regulisanju nivoa secera u krvi, mada su rezultati za sada preliminarni.
Andjelika – Laboratorijska istrazivanja
Eksperimenti u in vitro uslovima pokazali su da ekstrakti andjelike inhibiraju rast odredjenih sojeva patogenih mikroorganizama, ukljucujuci Staphylococcus aureus i Escherichia coli. Ovo potvrdjuje tradicionalnu upotrebu biljke u tretmanu infekcija disajnih puteva i probavnog sistema. Takodje, laboratorijske studije na celijskim kulturama ukazale su da andjelika ima antioksidativno dejstvo, smanjujuci oksidativni stres i ostecenja DNK.
Dalja istrazivanja na zivotinjskim modelima pokazala su da pojedini sastojci andjelike mogu delovati na centralni nervni sistem – smanjujuci anksioznost i napetost, sto ide u prilog njenoj upotrebi u narodnoj medicini kao biljke koja smiruje i balansira organizam.
Andjelika – Klinicka istrazivanja
Prva klinicka ispitivanja sprovedena u Evropi obuhvatila su pacijente sa funkcionalnom dispepsijom i sindromom iritabilnog creva. Rezultati su pokazali da preparati na bazi andjelike, u kombinaciji sa drugim biljnim ekstraktima, mogu znacajno smanjiti nadutost, osecaj tezine i bolove u stomaku.
U drugim studijama, pacijenti koji su koristili caj ili kapsule od andjelike pokazali su bolju probavnu toleranciju i manje simptoma gastritisa. Zabelezeni su i blagi efekti na smanjenje menstrualnih bolova, sto se dovodi u vezu sa spazmolitickim dejstvom biljke.
Pored toga, postoje preliminarni klinicki dokazi da ulje andjelike moze doprineti poboljsanju cirkulacije i smanjenju simptoma hronicnog umora. Iako su rezultati obecavajuci, vecina studija naglasava potrebu za daljim, obimnijim klinickim istrazivanjima kako bi se potvrdila efikasnost i bezbednost primene.
Andjelika nus pojave
Andjelika, iako cenjena zbog svojih lekovitih svojstava, moze izazvati odredjene nuspojave ukoliko se ne koristi pravilno ili u preteranim kolicinama. Najcesce reakcije ukljucuju iritaciju zeluca, mucninu i dijareju, posebno kod osoba sa osetljivim digestivnim traktom. Zbog prisustva furokumarina, biljka moze izazvati fotosenzitivnost, odnosno povecanu osetljivost koze na suncevu svetlost, sto moze dovesti do pojave crvenila ili osipa.
Takodje, andjelika moze imati interakcije sa odredjenim lekovima. Njeni sastojci mogu pojacati dejstvo antikoagulanasa (lekova za razredjivanje krvi cime se povecava rizik od krvarenja. Osobe koje koriste lekove za krvni pritisak, antidiabetike ili diuretike trebalo bi da budu oprezne i da se pre upotrebe konsultuju sa lekarom.
Posebno se ne preporucuje trudnicama i dojiljama, jer andjelika moze podstaci kontrakcije materice i izazvati komplikacije. Kod osoba sa bolestima bubrega ili jetre preporucuje se izbegavanje dugotrajne upotrebe zbog moguceg opterecenja ovih organa. Kao i kod svih lekovitih biljaka, vazno je pridrzavati se preporucenih doza i koristiti je u dogovoru sa strucnim licem.
Napomena o upotrebi andjelike
Iako je anđelika lekovita biljka sa dugom tradicijom, njena upotreba zahteva oprez. Preporucuje se da se uvek pridrzavate propisanih doza, da je ne koristite tokom trudnoce i dojenja, kao ni uz lekove za razredjivanje krvi i regulaciju seccera bez prethodne konsultacije sa lekarom. Takodje, tokom tretmana treba izbegavati izlaganje suncu zbog rizika od fotosenzitivnosti.
Andjelika zakljucak
Andjelika, poznata i kao „andjeoski koren“, predstavlja jednu od najcenjenijih lekovitih biljaka u narodnoj i savremenoj medicini. Njena kombinacija antiseptickog, spazmolitickog, protivupalnog i diuretickog dejstva cini je izuzetno korisnom za podrsku varenju, disajnim organima, jacanje imuniteta i opste toniziranje organizma. Koren, listovi i plodovi ove biljke korisceni su vekovima, a savremena istrazivanja potvrdjuju mnoga od tradicionalno poznatih svojstava.
Pored medicinske primene, andjelika ima znacajnu ulogu i u kulinarstvu, aromaterapiji i kozmetici, sto je cini biljkom sa visestrukim korisnim svojstvima. Caj, tinkture i ulja od andjelike pruzaju prirodnu podrsku organizmu i mogu biti deo svakodnevne preventive i brige o zdravlju.
Vazno je napomenuti da, iako je prirodna i lekovita, andjelika zahteva odgovornu upotrebu, uz postovanje preporucenih doza i konsultaciju sa strucnim licem kod specificnih zdravstvenih stanja. Na ovaj nacin, andjelika moze biti siguran i efikasan saveznik u ocuvanju zdravlja i vitalnosti.
Andjelika cesto postavljena pitanja
1. Sta je andjelika i zasto se naziva „andjeoski koren“?
Andjelika (Angelica archangelica) je lekovita biljka iz porodice stitarki, poznata po svom korenu koji se vekovima koristi u narodnoj medicini. Naziva se „andjeoski koren“ jer se verovalo da ima božansku moc da stiti od bolesti i donosi snagu.
2. Koja su glavna lekovita svojstva andjelike?
Andjelika pomaze kod problema sa varenjem, nadimanjem, slabog apetita, kao i kod tegoba disajnih puteva. Njena etarska ulja imaju umirujuće, antibakterijsko i protivupalno dejstvo.
3. Kako se priprema caj od andjelike?
Jedna kasicica usitnjenog korena preliva se soljom kljucale vode, ostavi da odstoji 10–15 minuta, a zatim se procedi. Pije se umereno, najcesce dva puta dnevno.
4. Da li je bezbedno koristiti anđeliku tokom trudnoce i dojenja?
Ne preporucuje se! Andjelika moze izazvati kontrakcije i povecati rizik od komplikacija, pa je bolje izbegavati njenu upotrebu u tim periodima.
5. Postoje li nuspojave kod upotrebe andjelike?
Da, moguce su nuspojave poput fotosenzitivnosti (pojacane osetljivosti koze na sunce), mucnine i glavobolje. Takodje, moze stupiti u interakciju sa lekovima za razredjivanje krvi i regulaciju secera.
6. Da li je andjelika deo savremene fitoterapije?
Da, ekstrakti andjelike i preparati na bazi njenog korena koriste se u modernoj fitoterapiji i farmaciji, ali u strogo kontrolisanim dozama i oblicima.
Reference
- EMA (European Medicines Agency). (2014). Assessment report on Angelica archangelica L., radix. London: Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC).
- Blumenthal, M., Goldberg, A., & Brinckmann, J. (2000). Herbal Medicine: Expanded Commission E Monographs. Newton, MA: Integrative Medicine Communications.
- Gruenwald, J., Brendler, T., & Jaenicke, C. (2007). PDR for Herbal Medicines. 4th edition. Montvale, NJ: Thomson Healthcare.
- Newall, C. A., Anderson, L. A., & Phillipson, J. D. (1996). Herbal Medicines: A Guide for Health-care Professionals. London: Pharmaceutical Press.
- Zheng, T., Shuai, X., & Li, X. (2019). Pharmacological effects of Angelica archangelica: A review. Journal of Ethnopharmacology, 241, 111977.
- Akbar, S. (2020). Angelica archangelica L. (Apiaceae): A Review of its Phytochemistry and Pharmacology. Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 23(11), 1401–1410.
- Upton, R. (2011). American Herbal Pharmacopoeia: Angelica Root Monograph. Scotts Valley, CA: American Herbal Pharmacopoeia.
- WebMD. (2023). Angelica – Uses, Side Effects, and More.
- Mount Sinai. (2022). Angelica.
- Singh, R., & Sharma, P. (2021). Angelica archangelica: Traditional uses, phytochemistry and pharmacology. Phytotherapy Research, 35(4), 1900–1915.
O autoru
